Hoe een vergeten icoon haar glans terugkrijgt
Dit is een verhaal over volhouden, oplossingen vinden, en geloven in het vinden van oplossingen. Meer dan 10 jaar stond het leeg, midden in bruisend Utrecht. Nu krijgt het Gildenkwartier eindelijk een tweede leven als De Nieuwe Tuin.
“Ik vond het gebouw in het begin eigenlijk best wel lelijk,” bekent Joep van As, architect en partner van BiermanHenket. Hij staat in 2020 voor het eerst in het imposante betonnen gebouw aan Utrecht Centraal. De markante honingraatstructuur uit 1977, ooit een icoon van vooruitgang, heeft haar beste tijd gehad. Of toch niet?
“Maar toen we het oorspronkelijke ontwerp bestudeerden, zagen we veel kwaliteiten,” vervolgt Joep. “Je moet door de verwering heen kijken. Dan komt de schoonheid tevoorschijn.”
Precies dat is waar projectontwikkelaar Gyula Ory van Inspira Development goed in is. “Ik vind het leuker om iets aan te pakken wat al bestaat. Je moet de schoonheid kunnen zien. Dat is de kunst.”
Een kunst die hier ook noodzaak is, want slopen kan niet. Het gebouw staat bovenop winkelcentrum Hoog Catharijne. Maar dat blijkt een zegen. Nieuwbouw levert 30 procent meer CO2-uitstoot op dan renovatie.
“Hier gebruiken we het bestaande betonnen casco. Als je dat nieuw zou moeten bouwen, kost dat enorm veel CO2. Die besparen we nu.”
Zoek de ingang
De eerste uitdaging. Het bestaande gebouw heeft 28.000 vierkante meter kantoorruimte, maar geen fatsoenlijke hoofdentree. “Ze zijn de hoofdentree vergeten,” lacht Joep. “Dat was de grootste uitdaging in het begin.”
Klépierre eigenaar van winkelcentrum Hoog Catharijne, had een plint voor winkels gebouwd in de periode van leegstand. Voor kantoorgebruikers bleef na deze verbouwing alleen een smal gangetje over. “Maar voor 28.000 vierkante meter heb je een grote, ruime entree nodig,” zegt Gyula.
De zoektocht begint. Joep en Gyula onderzoeken meerdere opties: de hoek bij de roltrap van de MediaMarkt, een locatie bij de nieuwe fietsenstalling en nog vier andere opties. Totdat restaurant O’Tacos failliet gaat en er plotseling een grote ruimte in de plint vrijkomt. “Toen waren er opeens heel andere opties mogelijk,” herinnert Joep zich.
Een tuin in de lucht
De tweede grote puzzel: de binnentuin. “Als je vanuit de kantoren naar de binnenplaats kijkt, zie je een lelijk dak met allerlei installaties,” zegt Joep. “Het idee om dat te vergroenen kwam al snel. Maar een daktuin maken? Heel complex vanwege het lichte constructieve dak boven de MediaMarkt.”
De uitdaging is technisch én diplomatiek. De binnentuin moest boven de MediaMarkt worden gerealiseerd, één van de belangrijkste huurders van Hoog Catharijne.
“We moesten een plan bedenken zonder grote ingrepen in de winkel eronder,” zegt Gyula. “Dat betekende: creatief worden met de constructie.”
Het wordt een constructief hoogstandje. “We hangen het op aan de bestaande pilaren rond de binnentuin,” zegt Gyula. Extra uitdaging: er waren geen constructieve berekeningen meer van het gebouw uit 1977. “Die waren kwijt, dus je moet heel creatief worden.”
Twee jaar zijn ze ermee bezig, tot PGGM in beeld komt en alles in een stroomversnelling raakt. “Omdat we al twee jaar voorwerk hadden gedaan, konden we snel een goede pitch maken,” zegt Gyula. “Dat was een overtuigend verhaal.”
Puzzelen en oplossen
“Elke uitdaging vraagt om een andere oplossing,” zegt Joep. “Geen entree? Dan zoeken we er een. Geen binnentuin? Dan maken we er een. Vleermuizen in de gevel? Daar bedenken we iets op.”
Vleermuizen? Jazeker. Na onderzoek blijkt de gevel een massa winterverblijf voor beschermde vleermuizen. De gevel moet eraf voor renovatie, maar mag niet worden aangeraakt. “Twee, drie jaar geleden had ik dat niet op mijn vizier,” geeft Gyula toe.
Het duo blijft optimistisch. “Ik heb altijd het idee dat we het wel oplossen samen,” zegt Joep. Gyula knikt instemmend.
“Zes opties voor de entree, steeds weer nieuwe ideeën. Een probleem erbij? Wij pakken het op. Uiteindelijk hebben we alle uitdagingen samen opgelost.”
Respect voor wat was
Belangrijke inspiratie voor het nieuwe ontwerp was de historie. Respect voor het structuralisme van de jaren zeventig. Architect Goof Spruit stelde de menselijke maat centraal. “Die honingraatstructuur, die achthoek; dat principe is een belangrijk uitgangspunt,” vertelt Joep. “En waar dit in het interieur vergeten was, brengen wij dit principe terug.”
Het gaat om oriëntatie, herkenbaarheid en plekken voor ontmoeting. “Hoe zorg je dat het niet anoniem wordt?” zegt Joep. “Geen batterij van bureaus, maar ruimtes waar mensen elkaar ontmoeten. Hoe zorg je dat de kwaliteit van buiten ook binnen terugkomt?”
Een statement
Het gaat om meer. “Deze prominente plek staat al ruim tien jaar leeg,” zegt Joep. “Door hier je hoofdkantoor (PGGM) te maken, maak je een statement. Je zet je in om dit gebouw een nieuwe toekomst te geven.” Gyula knikt instemmend.
“Het gaat om meer dan alleen CO2-reductie. Dit is ook sociaal maatschappelijk en stedelijk van belang. Zo’n prominente plek nieuw leven geven, dat heeft impact.”
Joep en Gyula bleven zoeken naar mogelijkheden. Waar problemen opdoemden, zochten ze oplossingen. Nu, met de bouwvergunning binnen, komt de transformatie dichterbij.
Van grijs naar groen. Van leegstand naar bruisende werkomgeving. Van vergeten naar herontdekt. Het Gildenkwartier wordt De Nieuwe Tuin. Precies wat Utrecht nodig had.
